ENHANCING QUALITY IN ECEC THROUGH PARTICIPATION

Inleiding

Beste lezer,

Deze toolbox bevat hulpmiddelen ter ondersteuning van de kennis, de discussie en het experimenteren met participatiepraktijken, in het bijzonder van ouders en de lokale gemeenschap, in opvang- en onderwijsvoorzieningen voor jonge kinderen (OOJK).
De inhoud werd samengesteld door een groep OOJK professionals, onderzoekers en beleidsmakers, van het Erasmus+ project Equap (Enhancing QUAlity in early childhood education and care through Participation). Zij gingen praktijken observeren, discussieerden over ouderparticipatie en bewerkten alles tot een pakket dat toegankelijk is voor zoveel mogelijk collega’s in OOJK en dat overdraagbaar is naar verschillende voorzieningen in kinderopvang en kleuteronderwijs.

Wil jij graag een sterke samenwerking met ouders uitbouwen?
Ben jij, en je team, geïnteresseerd in haalbare en realistische initiatieven rond het samen opvoeden van kinderen, het samen denken, doen en beslissen met ouders?

In deze introductie vind je bruikbaar materiaal dat je kan aanwenden binnen jouw voorziening, volgens je eigen prioriteiten, interesses en behoeften

De Equap toolbox in een notendop

Deze toolbox is het eindproduct van het Equap project, een Erasmus+ Strategic Partnership project van 3 jaar (2014-2017) met professionals van OOJK voorzieningen, onderzoekers en lokale beleidsmakers. In totaal waren er 11 partners uit 7 landen (IT, SE, PT, SL, BE, LV, GR) bij het project betrokken.
De algemene doelstelling van het project is om kwaliteitsverbetering in OOJK te ondersteunen door middel van ouderparticipatie.

Via participatieve praktijken werden ouders betrokken als partner van professionals in OOJK in het delen van de opvoedingsverantwoordelijkheid.

Dit betekent dat ouderparticipatie een onderdeel is van de ontwikkeling van kwaliteit in OOJK, zonder daarom de betrokkenheid en inzet van kinderen zelf, professionals en lokale gemeenschappen te onderkennen.
Meer specifiek wil het project:

  1. innoverende methodes en praktijken van participatie identificeren en testen , in het bijzonder in de context van diversiteit (sociaal-economisch, cutureel, minderheden…);
  2. competenties van professionals verhogen m.b.t. strategieën en benaderingen van ouderbetrokkenheid en hente laten leren van ervaringen van collega’s in andere Europese landen;
  3. de integratie en interactie bevorderen tussen allegroepen betrokkenen in OOJK (kinderen, ouders, professionals, onderzoekers en lokale beleidsmakers)
  4. het thema ouderbetrokkenheid in OOJK verduidelijken in termen van een proces en te bekijken aan de hand van welbepaalde indicatoren.

In de loop van het project namen ongeveer 140 professionals deel aan transnationale activiteiten:

  • leerkrachten in het kleuteronderwijs, kindbegeleiders in de kinderopvang, coördinatoren
  • vertegenwoordigers van lokaal beleid
  • universitaire onderzoekers en trainers.

De activiteiten werden op verschillende terreinen uitgebouwd:

  • onderzoek inzake participatie (van gezinnen) in OOJK
  • identificatie en uitwisselen van ervaringen rond participatie gedurende de jobshadowing van OOJK professionals ter voorbereiding van het uittesten, en eventueel aanpassen, van de praktijken
  • ontwikkeling van kwaliteitsindicatoren m.b.t. het participatieproces met ouders.

Opzet van de toolbox en mogelijk gebruik

Met deze toolbox willen we het debat gaande houden over processen, projecten en participatieve initiatieven in het OOJK veld en de kwaliteit van de dienstverlening.
Wat deze toolbox niet bevat, zijn: prefab recepten, one-size-fits-all initiatieven, of zogenaamde excellente voorbeelden.
De toolbox bevat wel aanleidingen en voorbeelden om te leren van participatieve praktijken, die het werk van professionals met ouders kunnen ondersteunen of activeren.

Het gebruik van de toolbox hangt mee af van de context waarin men het gebruikt. Maar we geven hier alvast drie mogelijke toepassingen mee:

  • je kan 15 praktijken leren kennen en uittesten binnen je eigen voorziening, ze aanpassen aan de eigen context, het verloop ervan monitoren, bijsturen en evalueren
  • je kan de format van de stappen gebruiken voor nieuwe of bestaande praktijken binnen de eigen context, zoals ontwerpen, analyseren, uitbouwen, hertekenen en evalueren
  • je kan de toolbox gebruiken voor reflectie, discussie, dialoog over participatiethema’s, en dit binnen een team van een voorziening of met ouders, de lokale gemeenschap of beleidsmakers.

Hoe dan ook, is het handig om ook de voorgestelde reflectievragen goed te bekijken.
Deze kunnen helpen om te reflecteren en om praktijken te vergelijken bij de opmaak van pedagogische planning inzake participatie.
De Equap praktijken bieden ook ruimte voor reflectie binnen teams om nader te bekijken wat haalbaar is, welke voorwaarden vereist zijn, waar de weerstanden zitten die vaak met veranderingsprocessen gepaard gaan. Zo kan de toolbox een trainingsinstrument zijn voor teams bij vraagstellingen rond hoe men participatie kan beschouwen, hoe men dit contextualiseert en naar de praktijk vertaalt.

Algemeen vertaalt de toolbox participatie naar verschillende niveaus (organisatie, management, onderwijs en opvoeding, beleid) en naar de verschillende actoren: kinderen, hun ouders en families, OOJK professionals en de ruimere lokale gemeenschap, sociaal netwerk en andere voorzieningen voor gezinnen (OECD, 2012).
Meer specifiek is de toolbox gebaseerd op een benadering van participatie waarbij gezinnen en OOJK voorzieningen als partners beschouwd worden in het samen vorm geven aan opvoeding van jonge kinderen, een proces waarin ze samen denken, plannen, beslissen en doen.

Zo’n actieve en dynamische samenwerking is essentieel, niet enkel voor de algehele ontwikkeling van kinderen, maar even zeer ten behoeve van het democratisch samen leven in een gemeenschap waarin eenieder zijn/haar inbreng kan doen.
Zo wordt samen gebouwd aan een vrij en doordacht delen van de opvoedingsverantwoordelijkheid, die van politiek, sociaal, pedagogisch en cultureel belang is.

Analyse van het experimenteren met de praktijken en de feedback van professionals

De praktijken die je in de toolbox vindt, zijn het resultaat van het proces van de jobshadowing binnen het Equap project.
Dit is een methode van in-service training, gebaseerd op observatie door als een schaduw collega’s te gaan volgen in hun dagelijkse werk en daaruit te leren.
Dit was een fundamenteel en betekenisvol onderdeel van het hele project.

Zo’n 45 praktijkwerkers (kindbegeleiders en leerkrachten) namen deel aan de jobshadowing activiteiten in 11 voorzieningen (kinderopvang en kleuteronderwijs) in 5 partnerlanden. Dit job shadowing proces bestond uit twee onderdelen:

  • Het ontvangen van buitenlandse gasten;
  • Het bezoeken van voorzieningen in het buitenland.

De deelnemende landen ontvingen enkele collega’s van andere landen in hun eigen voorziening. De praktijken omtrent participatie van ouders, zoals ze binnen de eigen voorziening uitgewerkt zijn, werden vooraf kort voorgesteld in ‘identikits’, zodat de bezoekers een beetje konden kiezen waar ze naartoe wilden gaan.

Deze bezoeken verliepen ook volgens welbepaalde fases:

  1. de voorbereiding: hierbij bepaalden de betrokkenen in elk land (in overleg tussen de partnerlanden en binnen de eigen voorziening) duidelijke doelstellingen, de planning van de jobshadowing. Samen met de onderzoekspartners werkten ze ook de nodige instrumenten ter ondersteuning uit;
  2. de eigenlijke jobshadowing: hier gingen collega’s uit eenzelfde voorziening samen op werkbezoek in voorzieningen in het buitenland. Tijdens dit bezoek gingen ze mee de werkvloer op om kritisch te observeren en te gaan analyseren hoe men daar met en voor gezinnen werkt. Hierbij hadden ze ook oog voor de context, het ontwerp van de praktijken, de toepassing ervan en hoe dit alles ingebed ligt in het institutionele, politieke en opvoedingskader, waarin de praktijken ontwikkeld en toegepast worden. Dit waren de geselecteerde praktijken, die voldoende relevant en vernieuwend bevonden werden door de ontvangende partners en waardevol genoeg geacht om te ‘exporteren’ naar andere landen en opvangsettings. Tijdens het bezoek gebruikten de jobshadowers een observatieblad en schreven ze dagelijks hun indrukken, ervaringen en bedenkingen neer over de activiteiten.
  3. de zelf-evaluatieon van de job shadowing: alle betrokkenen deden een evaluatie van hun werkbezoek aan de hand van eenzelfde kwalitatief instrument.

Doorheen het project verliepen de werkbezoeken door elkaar, afhankelijk van logistiek en organisatiemogelijkheden.
Niet alle partners gingen overal op bezoek of ontvingen ze partners van alle landen.

De ene ging eerst op werkbezoek om daarna partners te ontvangen; bij de andere ging het dan net andersom.
Hierna begon de fase van het uittesten en aanpassen van de praktijken uit het buitenland in de eigen voorziening.
De partners kozen zelf welke praktijken ze verrassend, relevant en vernieuwend vonden voor de eigen context.
In totaal werden 25 praktijken van participatie geobserveerd, waarvan er 15 door de partners geselecteerd werden voor deze toolbox.
Sommige van deze praktijken zullen u bekend voorkomen of zullen u misschien niet zo veel zeggen op het eerste zicht.

Dit heeft natuurlijk ook te maken met de pedagogische, culturele en sociale context van uw eigen voorziening. Maar het is van belang te beseffen dat de keuze van een interessante of vernieuwende praktijk, vanuit pedagogisch standpunt, in die zin niet een algemeen geldende keuze moet zijn, maar nauw verbonden is aan de eigen kennis en ervaring, de knowhow binnen voorzieningen, de eigenheid van de sociale, pedagogische en culturele context en het bestaande participatieklimaat in de eigen voorziening. Daarmee bedoelen we dat de gekozen praktijken in deze toolbox niet per se even betekenisvol moeten zijn voor iedereen. De meerwaarde van deze toolbox ligt veeleer in de weerslag van het hele proces doorheen het project van identificeren, ontwerpen en toepassen van die praktijken.
Op die manier hoopt de toolbox hieromtrent ook nieuwe leerprocessen in beweging te zetten of een trigger te zijn.
Het experimenteren met de praktijken werd gemonitord door de onderzoekers.
Relevante informatie werd in de partnerlanden verzameld op verschillenden manieren: semigestructureerde interviews met ouders en professionals, observaties, analyse van documenten, focus groepen met ouders e.d.
In een laatste fase werden enkele praktijken uit de toolbox ook gevaloriseerd en getest door andere stakeholders uit het ruimere OOJK domein.
Op verschillende manieren werd het materiaal ruimer verspreid in elk van de partnerlanden: een presentatie op een conferentie, teamsessies binnen één voorziening of gespreksrondes met OOJK professionals.
Ook al werd dit in de verschillende landen anders aangepakt, de bedoeling was overal hetzelfde: feedback verzamelen over de toolbox vanuit de potentiële gebruikers zelf.
Tot slot werd alle feedback en evaluatiemateriaal verzameld om de toolbox in een definitieve vorm te gieten.

Al bij al kreeg dit product een positieve beoordeling, en dan vooral als mogelijke inspiratiebron voor teams in OOJK voorzieningen m.b.t.:

  • reflectie, vergelijking, leren over de eigen kijk op ouderparticipatie
  • analyse en herbekijken van de eigen werking en participatieve praktijken en meer algemeen de benadering van het educatieve proces in de voorziening
  • experimenteren met nieuwe praktijken rond ouderparticipatie en het uitgedaagd worden om deze aan de eigen context en middelen aan te passen.

Alle suggesties, wijzigingen en aanvullingen werden in de definitieve versie van de toolbox toegevoegd, waardoor het nu een relevant, werkbaar en bruikbaar instrument is geworden voor de dagelijkse OOJK praktijk.

The Equap Coordination Team

Partner